Η ελληνική φιλοσοφία και οι καταβολές της
February 1, 2004 by Greek News
Filed under Σχόλια
Toυ CARLOS MONTMAYOR ROMO DE VIVAR
Η πολιτιστική και διανοητική ζωή της ανθρωπότητας άλλαξε ριζικά χάρη στην αρχαία ελληνική φιλοσοφική και λογοτεχνική δημιουργία και σκέψη. Ποτέ ο κόσμος δεν έζησε πριν ή μετά από αυτές μια τέτοια θαυμάσια και ολοκληρωτική αλλαγή, όπως εκείνη της εκρηκτικής δημιουργικότητας που μας έδωσε αθάνατα έργα όπως, για παράδειγμα, την Αντιγόνη του Σοφοκλή, την Πολιτεία τού Πλάτωνα, τους Πέρσες του Αισχύλου. Σήμερα, πάνω από δύο χιλιάδες χρόνια μετά από αυτή την πολιτιστική έκρηξη, πρέπει να γιορτάζουμε αυτό που έγινε τότε, γιατί διαμόρφωσε για πάντα τον τρόπο που μιλάμε και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Επίσης γι αυτό, κατά μίαν έννοια, είμαστε όλοι λίγο πολύ Έλληνες.
Έκτοτε, και ίσαμε σήμερα, στο επίκεντρο αυτής της ελληνικής πολιτιστικής επανάστασης, βρίσκεται το σημαντικότατο ερώτημα για την καταβολή και το νόημα της ζωής και της ολότητας του είναι. Αυτό ήταν και παραμένει το αντικείμενο της ελληνικής σκέψης και τέχνης. Και αυτό το ερώτημα γεννάει με την σειρά του διάφορα άλλα φιλοσοφικά, καλλιτεχνικά και επιστημονικά ερωτήματα. Πριν από τους Έλληνες φιλοσόφους, εναπόκειτο στους ποιητές να διερευνήσουν την υπόθεση για την καταβολή της ζωής, την διερεύνηση της αλήθειας, της δικαιοσύνης, και του νοήματος για την ύπαρξη αυτής της ζωής.
Παρ’ όλο που δημιουργήθηκαν διάφορα λογοτεχνικά είδη μέσα σε αυτόν τον εκρηκτικό δημιουργικό οργασμό των αρχαίων Ελλήνων (κωμωδία, τραγωδία, επική ποίηση, μύθοι, κλπ.), η έρευνα για την καταγωγή και την αλήθεια αποτελούσε ένα θρησκευτικό στεγανό. Ήταν στις αποφάσεις και στις ενέργειες των υπερφυσικών δυνάμεων, όπου οι ποιητές απέδιδαν και έβρισκαν την ερμηνεία για το νόημα της ζωής και του κόσμου που κατοικούσαν. Γι αυτούς η ζωή είχε μια θρησκευτική σημασία, και στο επίκεντρο της δημιουργίας τους εντοπιζόταν η προσπάθεια σύλληψης των μυστικών βουλών θεών και θεαινών, μέσα από την αλληγορία και την ποιητική τελειότητα.
Ήταν ευχής έργο που η έρευνα για την αλήθεια αποτέλεσε γι αυτούς μόνο μια υπόθεση ύφους, όχι ουσίας. Πάνω σ’ αυτό, η ωραιότητα τού λόγου που περικλείει η Ιλιάδα παραμένει ανεπανάληπτη. Ωστόσο, κατά τον ποιητή, όλη αυτή η ομορφιά αποτελούσε μια αναπαραγωγή θείων πράξεων, διατυπωμένων στα ελληνικά και γραμμένων από θνητά χέρια. Έτσι, ο Όμηρος αρχίζει την Ιλιάδα με την επίκληση στις θεϊκές Μούσες: “Μούσα, τραγούδα το θυμό του ξακουστού Αχιλλέα, / τον έρμο που όλους πότισε τους Αχαιούς φαρμάκια” (κατά την μετάφραση τού Α. Πάλλη). Η ποίηση και η λογοτεχνία γενικά άγγιξαν αξεπέραστα ύψη τελειότητας στην ελληνική γλώσσα, αλλά η συλλογική εργασία της μόρφωσης των ανθρώπων ήταν θέμα θρησκευτικών αντιλήψεων.
Μέσα σε αυτή την ποιητική-λογοτεχνική δραστηριότητα εμφανίστηκε ένα νέο είδος γραπτής έκφρασης, που κύριος σκοπός του ήταν η μόρφωση: η ελληνική Παιδεία, δηλαδή, μια διανοητική άσκηση για την αποκάλυψη της αλήθειας. Έτσι, ο Θαλής ο Μιλήσιος σχηματίζει πρώτος το ερώτημα για την αλήθεια γύρω από την ολότητα του είναι, και απαντάει όχι με την θρησκευτική έμπνευση των ποιητών ή επικαλούμενος την θεϊκή Μούσα, αλλά με την παρατήρηση ότι το νερό υπάρχει παντού στην φύση, και πιθανώς τα πάντα αποτελούνται από νερό. Αυτό αποτέλεσε την απαρχή ενός νέου ύφους και τρόπου σκέψης. Σ’ αυτό έχουμε την αρχή της Φιλοσοφίας και των θετικών επιστημών.
Οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι αρχίζουν να εκφράζουν τα ενδιαφέροντά τους μ’ αυτό τον τρόπο έκφρασης και έρευνας. Οι ιδέες τους είχαν βάθος και πρωτοτυπία. Ιδιαίτερα δύο από αυτούς, ο Παρμενίδης και ο Δημόκριτος, εξέφρασαν τις ιδέες τους για την φύση με τρόπο που δε έγινε ποτέ πριν. Ο Παρμενίδης είπε ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε είναι ένας κόσμος φαινομένων, και ότι υπάρχει σαν μία και μοναδική ουσία ολότητας η οποία παραμένει αναλλοίωτη. Ο μαθητής του, Ζήνων ο Ελεάτης, αρνήθηκε την ύπαρξη όχι μόνο της αλλαγής αλλά και της κίνησης, σχηματίζοντας φιλοσοφικά θεωρήματα που είχαν μεγάλη επίδραση στην ανθρώπινη σκέψη. Ο Δημόκριτος, από την άλλη μεριά, λέει ότι όλα είναι υλικά και αποτελούνται από αδιαίρετα άτομα, ή άτμητα, ένας όρος που πρωτοστατεί έκτοτε σε ένα μέρος της επιστημονικής θεωρίας.
Ωστόσο, ήταν με τον Πλάτωνα που η υπόθεση της Παιδείας έγινε εξ’ ίσου σημαντική όσο και η επιστημονική έρευνα. Για τον Αθηναίο σοφό και τα δύο αυτά συνθετικά αποτελούν μέρος του ίδιου προβλήματος. Για να εντοπίσουμε την αλήθεια χρειαζόμαστε διανοητική παίδευση. Ο μόνος τρόπος να δούμε την αλήθεια, λέει ο Πλάτωνας, είναι μέσα από τα μάτια της ψυχής. Και μόνο μια ενάρετη ψυχή μπορεί να δει την αλήθεια. Ως εκ τούτου -για να χρησιμοποιήσουμε την πλατωνική αλληγορία τού σπηλαίου- η ψυχή πρέπει να είναι καλά παιδεμένη και ώριμη για να εγκαταλείψει το σπήλαιο των φαινομένων και να δει τις ιδέες που σχηματίζουν τα πάντα γύρω της. Η παιδεία είναι απαραίτητη για την αποκάλυψη της αλήθειας, και η αλήθεια δεν είναι μόνο χρήσιμη για την ίδια την παιδεία, σαν αυτοσκοπός, αλλά αποτελεί και στόχο απελευθέρωσης του ατόμου από την κατάσταση της δουλείας που το υποτάσσει η έλλειψή της.
Ο Πλάτωνας αρχίζει την επανάστασή του, μια φιλοσοφική και επιστημονική επανάσταση (ήταν ο κατ’ εξοχήν μαθηματικός φιλόσοφος) επιτιθέμενος στους ποιητές. Τους παρομοιάζει με μαριονέτες κουκλοθέατρου που χειραγωγούν τις αλυσοδεμένες ψυχές των δεσμωτών τού σπηλαίου. Οι ψυχές αυτών των φυλακισμένων δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ, δεν γνωρίζουν την αλήθεια και ούτε καν γνωρίζουν πως είναι φυλακισμένες. Οι κινούντες τα νήματα των μαριονέτων, οι ποιητές δηλαδή, τούς υπόσχονται παραδείσια δώρα, χίμαιρες και κόσμους ονείρων και τεράτων. Ο μιμητισμός και η αντιγραφή είναι τα δεσμά που τους κρατάνε φυλακισμένους στο σπήλαιο.
Ο Πλάτωνας απελευθέρωσε τους ανθρώπους, παρομοιάζοντάς τους με ένα σύνολο δεσμωτών. Η θέση του κούνησε συθέμελα το οικοδόμημα της ελληνικής παιδείας και άνοιξε νέους ορίζοντες έρευνας. Όταν οι συνομιλητές του Σωκράτη αντιλαμβάνονταν ότι αγνοούσαν την απάντηση σε τέτοιου είδους ερωτήματα, ήταν έτοιμοι για την παίδευση της ψυχής τους, δηλαδή τού εσώτερου είναι τους , γιατί ήξεραν πως η γνώση τους ήταν απόρροια της αντιγραφής, οι ιδέες τους ήταν οι ιδέες των ποιητών και η επιστήμη τους ήταν η θρησκευτική δεισιδαιμονία.
Ο Σωκράτης ήταν μαιευτήρας ψυχών. Αυτή είναι η λειτουργία τού παιδαγωγού και τού φιλοσόφου. Ο δάσκαλος του Πλάτωνα ήταν και ο δημιουργός της μόρφωσης δια των σωστών ερωτήσεων, αντιτιθέμενος στις πρόχειρες απαντήσεις και εμβαθύνοντας στην γενεαλογία των ιδεών. Η σπουδαιότητα αυτής της μεθόδου έγκειται στο ότι μέσα από αυτήν αποκτάμε την ελευθερία μας, επειδή η ψυχή μπορεί να διακρίνει τον σχηματισμό των όντων και των πραγμάτων δια μέσου των ιδεών. Ωστόσο, φιλοσοφώντας γύρω από το πρόβλημα της μίμησης, ο Πλάτωνας βρέθηκε αντιμέτωπος με μια μεγάλη δυσκολία. Π.χ., υπάρχει μία ιδέα καθίσματος, αλλά υπάρχει ένας άπειρος αριθμός καθισμάτων. Όλα αυτά τα καθίσματα ανήκουν στην ιδέα κάθισμα αλλά δια της μιμήσεως και της αναπαραγωγής μπορούμε να κατασκευάσουμε όσα καθίσματα θέλουμε. Ωστόσο, υπάρχει μόνο ένας Σωκράτης και δεν μπορούμε ούτε να τον μιμηθούμε ούτε να τον αναπαράγουμε. Από τί προέρχεται αυτή η διαφορά ύπαρξης; Γιατί τα όργανα έχουν μια διαφορετική υπαρξιακή υπόσταση από έναν Σωκράτη ή έναν Αλκιβιάδη;
Είναι μέσα σ’ αυτόν το συσχετισμό που η υπόθεση της λειτουργικότητας, της φύσης και της ζωής απέκτησαν υπέρτατη σημασία στον πιο ξακουστό από όλους τούς μαθητές του Πλάτωνα: τον Αριστοτέλη. Αυτό είναι σημαντικό για να κατανοήσει κανείς γιατί το βιβλίο των Φυσικών ασχολείται κυρίως με την λειτουργικότητα, ένα θέμα που ενώνει όλα τα αλλά έργα του μεγάλου φιλόσοφου. Είναι επίσης γι αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία η αναφορά στο πρωτότυπο της αριστοτελικής ελληνικής γραφής, για μια πληρέστερη διευκρίνηση του νοήματος. Έτσι, οι προσωκρατικοί βάλανε τα θεμέλια για την επιστημονική και την φιλοσοφική σκέψη και έρευνα. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης αποτέλεσαν το κορύφωμα αυτής της σκέψης. Με αυτούς η ελληνική φιλοσοφία διαδόθηκε και επιβλήθηκε σε όλον το γνωστό τότε κόσμο, ενώ το ενδιαφέρον για τις θεωρίες τους δεν μειώθηκε ίσαμε σήμερα. Κατά δε τον Βρετανό φιλόσοφο Ουάιτχεντ: “Όλη η ιστορία της φιλοσοφίας είναι σημειώσεις στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη”.
Στη γλώσσα των Ελλήνων φιλοσόφων, τα αρχαία ελληνικά, δεν υπάρχει μόνο ένας νέος τρόπος έκφρασης και σκέψης, αλλά σ’ αυτά υπάρχει και το θαύμα των εκφραστικών δυνατοτήτων μιας μοναδικής γλώσσας. Αυτή είναι ένα εργαλείο το οποίο χρησιμοποιούμε για να κάνουμε διάφορα πράγματα, να αποσαφηνίζουμε ιδέες, είναι όμως και ένας ζωντανός οργανισμός, αφού, π.χ., μπορούμε να συνομιλούμε με τον ίδιο τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, ζωντανεύοντάς τους μέσα από την γλώσσα που εκείνοι μιλούσαν. Η Ελληνική γλώσσα στην οποία εκφράστηκαν και έγιναν γνωστές αυτές οι επαναστατικές, καινούριες και ανεπανάληπτες ιδέες και θεωρίες, αυτές που ανανέωσαν ριζικά την ανθρώπινη ιστορία και τον τρόπο του ανθρώπινου σκέπτεσθαι, αποτελεί και θα μείνει για πάντα κοινή κληρονομιά όλων μας. Όπως το ίδιο κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας αποτελούν οι θεωρίες και οι ανακαλύψεις των αρχαίων Ελλήνων στον χώρο της τέχνης, των επιστημών και όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας και σκέψης.
***** (Ομιλία του συγγραφέα Κάρλος Μοντεμαγιόρ Ρόμο ντε Βιβάρ στον κεφαλληνιακό σύλλογο Νέας Υόρκης “ΚΕΦΑΛΟΣ”, την “Ημέρα των Γραμμάτων”, με την ευκαιρία παρουσίασης του δίγλωσσου βιβλίου του για τον Αριστοτέλη, σε μετάφραση του Ρήγα Καππάτου)
ΠΛΑΤΩΝΙΣΜΟΣ. ΤΟ ΣΠΕΡΜΑ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ
Ολόκληρος ο χώρος της αναζήτησης των ελληνικών παραμέτρων και προϋποθέσεων είναι θανάσιμα μολυσμένος από την πυθαγορο-πλατωνική δεισιδαιμονία και την ανάλογη μεταφυσική της χολέρα. Επείγει λοιπόν κάθαρση από το καρκίνωμα αυτό. Παρακαλούμε όλες και όλους τους Ελληνο… να τοποθετηθούν απέναντι σ’ αυτό το ζήτημα.
Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΤΕΡΗ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
ΤΗΣ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑΣ ΣΤΟΝ ΔΥΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ΕΓΙΝΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ.
(ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ Σ’ ΑΥΤΟΥΣ ΠΟΥ ΞΕΒΟΤΑΝΙΖΟΥΝ ΤΑ ΚΑΡΟΤΑ ΤΟΥΣ
ΑΛΛΑ ΘΕΩΡΟΥΝ ΕΥΤΕΛΕΙΑ ΤΟ ΞΕΒΟΤΑΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ)
Όπως θα δείξουμε με στοιχεία φαίνεται ότι ο μεγαλύτερος και παραγωγικότερος άμβυκας που στήθηκε ποτέ στον δυτικό λεγόμενο κόσμο, για την απόσταξη της δεισιδαιμονίας, είναι αυτός του Πλάτωνος.
Το απόσταγμά του εξακολουθεί να φαντάζει ως μαγευτικό, σαγηνευτικό και σειρηνικό, αρωματισμένο με την καλλιτεχνικώς ρητορική δεινότητα του πανπόνηρου αυτού ταχυδακτυλουργού και αλχημιστή «καζαντζή».
Οι καταμεθυσμένοι καταναλωτές του ιδεοπνεύματός του Πλατωνικοί και Νεοπλατωνικοί, συνεπικουρούμενοι από τους κρυφο- και ψιλοπλατωνικούς Στωϊκούς, Γνωστικούς Νεοορφικούς και Νεοπυθαγόριους, ξεσήκωσαν τους τόνους της δεισιδαιμονίας μέχρι τους έβδομους ουρανούς.
Οι μετεμψυχώσεις, οι μετενσαρκώσεις, οι κολάσεις και οι παράδεισοί τους, πλημμύρισαν τα μυαλά των ανθρώπων τους με μεταθανάτιες φοβίες, προκαλώντας τους ανεπανόρθωτες βλάβες.
Μάταια ο Επίκουρος ανασήκωνε τα αντιδεισιδαιμονικά του αναχώματα απέναντι στον κατακλυσμό τους αυτόν. Η δεισιδαιμονία πάντοτε, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, κερδίζει πολύ εύκολα τους ανθρώπους, προπαντός όταν κατά καιρούς ανασυντάσσεται.
Κορώνα στο κεφάλι όλων αυτών: η αθανασία της ψυχής. Το χρυσό κλειδί του θησαυροφυλάκειου των φερέφωνων της τρομοκρατίας του φόβου.
Με κανέναν τρόπο δεν δέχεται ο θνητός αυτός τον θάνατό του! Αυτό το ανθρωπάκι, που έδερνε την γυναίκα του για ψύλλου πήδημα, που συκοφαντούσε τον γείτονά του, που άφηνε νηστικά τα παιδιά του, που μπεκρούλιαζε, που βλαστημούσε τα θεία, που…., πώς είναι δυνατόν να πάψει να υπάρχει κάποια στιγμή! Πώς είναι δυνατόν να εξαφανιστεί ένας τόσο σπουδαίος άνθρωπος;; Να πεθάνει για πάντα όπως ένα σκουληκάκι;
Αλίμονό μας, καλοί μας άνθρωποι, αν δεν συνέχιζαν, στο περιθώριο της εποχής τους, οι επιστήμονες να φωτίζουν βήμα προς βήμα τα σκοτάδια της άγνοιας, κτίζοντας με μόχθους και βάσανα και διώξεις τους ναούς της γνώσης και του εξανθρωπισμού.
Σχεδόν τίποτε δεν ειπώθηκε από τον χριστιανισμό που να μην είχε ακουστεί πρωτύτερα από τους δεισιδαίμονες του αρχαίου κόσμου. Πολλά βιβλία έχουν εκδοθεί προσφάτως τα οποία περιέχουν όλα τα αποδεικτικά στοιχεία για τη σχέση αυτή. Απ’ όσο γνωρίζουμε, το περιεκτικότερο είναι το «Τα Μυστήρια του Ιησού» των Timothy Freke και Peter Gandy εκδ. «Ενάλιος» 1999.
Στο παρόν δείγμα (μακάρι να αποβεί δήγμα έναντι του ελπιζομένου διαλόγου και λέμε ελπιζομένου διότι εδώ και αρκετό καιρό έχει αποσταλεί σε δεκάδες άτομα, από τα οποία τα μεν αδιαφόρησαν τα δε περισσότερα μας στόλισαν με κάθε είδους υβριστικά επίθετα, δίχως να προβάλλουν κανένα επιχείρημα) θα αρκεστούμε, για λόγους οικονομίας, στον Πλάτωνα για δυο κυρίως λόγους.
Κατά πρώτον επειδή πέτυχε να πληρώσει τον αποστακτήρα του με όλες σχεδόν τις προϋπάρχουσες δεισιδαιμονίες, κατά δεύτερον επειδή του προέκυψε να επιρρεάσει καταλυτικά όλες τις μετέπειτα μέχρι και σήμερα.
Οι αναφορές στα έργα του θα ακολουθήσουν, το κατά δύναμιν, την χρονολογική πορεία της συγγραφής τους. Θα έχουν δε κυρίως σχέση με τις διδαχές που αλίευσαν οι Πατέρες του κυρίαρχου θρησκευτικού δόγματος, του χριστιανισμού από τις ιδέες και τις απόψεις του. Οι ανθέλληνες αυτοί πατέρες ενώ φρόντισαν να κατακάψουν όλα τα έργα των Ελλήνων της αρχαιότητας (π.χ. ενώ από τα ογδόντα έργα του Επίκουρου, του ευεργέτη αυτού της ανθρωπότητας, δεν απόμεινε τίποτε, φρόντισαν να διασώσουν όχι μόνον όλα τα έργα του Πλάτωνα, αλλά ακόμα κι όλες τις επιστολές του).
Πρωταγόρας (353 c), κατηγορεί ως κακά τις επιθυμίες του φαγητού του κρασιού και των σαρκικών ηδονών.
Λάχης, τελευταία φράση «εάν θεός εθέλη», η γνωστή χριστιανική πιπίλα «θεού θέλοντος» ή «πρώτα ο θεός», η οποία απαντάται δεκάδες φορές σ’ όλα τα έργα του.
Χαρακτηρίζει το σώμα τάφο της ψυχής στα εξής έργα του: Γοργίας (493 α), Πρωταγόρας (313 α), Κρατύλος (400 c), Φαίδων (64 c, 66-67 β, 80 α, 82 c), Πολιτεία (403 d), Φαίδρος (250 c), Νόμοι Ε΄ (728 e).
Καταδικάζει την χορική ποίηση την αφιερωμένη στον Διόνυσο, Γοργίας (502 d).
«Δεν φρονώ ότι το να ραπίζεται κανείς εις το πρόσωπο αδίκως είναι τι αίσχιστον πάντων, ούτε το να ακρωτηριάζεται εις το σώμα ή εις το βαλάντιον αλλ’ αισχρότερον και βλαβερώτερον είναι το να ραπίζει τις εμέ..» Γοργίας (508 d). Από το χωρίο αυτό πηγάζουν οι εξής χριστιανικές αρετές: πρώτη, «όποιος σε ραπίσει στο ένα μάγουλο, στρέψε προς αυτόν και το άλλο», δεύτερη, ο αυτοευνουχισμός κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια είχε λάβει τόσο μεγάλες διαστάσεις ώστε να αναγκάσει τους πατέρες της εκκλησίας να τον αφορίσουν με απόφαση οικουμενικής συνόδου (για τυχόν αμφισβητούντες είμαστε πρόθυμοι να τους παράσχουμε τα σχετικά ντοκουμέντα), τρίτη αρετή, το ξάφρισμα των βαλαντίων των πιστών με χίλιους δυο τρόπους, είναι γνωστό σ’ όλους ότι αποτελεί τρομερή επίδοση του παπαδαριού της χριστιανικής πίστης.
Γοργίας (512 e), εδώ διαβάζουμε τα εξής απίστευτα: «…ούτε να επιδεικνύει αγάπη προς την ζωή του, αλλ΄ αφήνων την περί τούτου φροντίδα εις τον θεόν και πιστεύων εις όσα λέγουν οι γυναίκες, ότι ουδείς απέφυγε το πεπρωμένο του, ας σκεφτεί τα μετέπειτα..». Μέσα σε δυο αράδες ζυμωμένα ή περιφρόνηση προς την ζωή, η δεισιδαιμονία, η μοιρολατρεία, ο κατινισμός και ο φόβος για τις μεταθανάτιες τιμωρίες. Θαυμαστό «Ελληνικό» ήθος και θαυμάσιες «Ελληνικές» αρετές! Η τέλεια σφραγίδα του υπαρκτού χριστιανισμού.
Περί κολάσεως, Γοργίας (525 α).
Ύμνοι στην θεοφοβία, Απολογία Σωκράτους (23 α-b).
Ύμνοι στην θεοκαταληψία, Απολογία Σωκράτους (29 d – 30c).
Βάζει τον Σωκράτη να επιχειρεί να αποδείξει ότι είναι θεόσταλτος, Απολογία Σωκράτους (30- 31 c), στο δε 33 c «Εις εμέ δε ο έλεγχος αυτός όπως εγώ λέγω, έχει ανατεθεί υπό του θεού να τον διενεργώ και δια χρησμών και ονείρων και κατά πάντα τρόπον…» και μια αράδα πιο κάτω «Αυτά ω άνδρες Αθηναίοι και αληθινά είναι και εύκολα μπορούν να αποδειχθούν»!!!
Φαίδων. Αξίζει τον κόπο να διαβάσει κανείς όλο αυτό το έργο, το οποίο αποτελεί το βαρύ πυροβολικό των «ατράνταχτων αποδείξεων» περί αθανασίας της ψυχής. Ο χριστιανισμός δεν χρειάστηκε να προσθέσει ούτε κεραία πάνω σ’ αυτό το θέμα. Χαρακτηριστικό απόσπασμα θεοφοβίας το 62-63 b.
Είναι σχεδόν ακατόρθωτο να περιγράψει κανείς τον δεισιδαιμονικό αυτόν τυφώνα που λέγεται «Φαίδων». Ένα συνονθύλευμα ασύστολων ψευδών, παραλογισμών, αρρωστημένων φαντασιώσεων, πιστευμάτων, φοβιών, ελπίδων, αλχημικών ακροβατισμών, μεταθανάτιων κολαστηρίων και παραδείσων. Μια αποκρουστική αίσθηση της επίδοσης του σοφού όταν συμπεριφέρεται ως δαιμονόληπτη γριούλα! Το συμφωνικό έργο «Ανελληνική πεμπτουσία» τραγουδισμένο από τον ίδιο τον συνθέτη του.
Πολιτεία (389 α), εάν απορείτε για την απέχθεια των πατέρων της χριστιανικής θρησκείας προς το γέλιο (μέχρι και βιβλία έγραψαν οι αθεόφοβοι κατά του γέλωτος!), εδώ θα ανακαλύψετε έναν πρόδρομο της απάνθρωπης αυτής νοοτροπίας. Δεν διστάζει μάλιστα να προσβάλλει τον Όμηρο επειδή αυτός έγραψε: «και γέλιο ακράτητο έπιασε όλους τους αθανάτους σαν είδανε τον Ήφαιστο να κουτσολαχανιάζει. Έχουμε σοβαρή υποψία ότι ένα μεγάλο μέρος από την αφόρητη κακοσμία των στομάτων των πατέρων της εκκλησίας οφείλεται στην αποχή τους από το γέλιο.
Τα προπατορικά αμαρτήματα και η θεραπεία τους, Φαίδρος (244 e).
Τάγματα αγγέλων, Φαίδρος (247 α).
Ανάσταση νεκρών, Πολιτικός (271 b).
«Όποια σχέση υπάρχει μεταξύ γέννησης και ουσίας, όντος η αυτή υπάρχει μεταξύ πίστεως και αληθείας», Τίμαιος (271 c). Αυτά όταν η Ελληνική νοοτροπία πρότεινε τα «μη λησμονείς να απιστείς» και «πίστεψες; χάθηκες».
Η θεία πρόνοια, Τίμαιος (30 c).
«Αλλά και όλοι μας ονομάζουμε σαν επαίσχυντα κατώτερον εαυτού εκείνον που κυριαρχείται πιο πολύ από τις ηδονές παρά από τις λύπες»!
Ας αρκεστούμε σ’ αυτά τα ελάχιστα. Για περισσότερα προτείνουμε στους ενδιαφερόμενους να αποφύγουν ενημερώσεις περί Πλατωνισμού μέσω τρίτων και να προστρέξουν απ’ ευθείας στα έργα του ίδιου.
Εάν ο δάσκαλος αυτός υπολόγισε ότι η τιμωρούμενη ψυχή ενδιαιτούσε 30.000 έτη στην 27η σφαίρα του σύμπαντος και κατόπιν 9.000 έτη στον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ 91ου και 92ου ουρανού, εισερχόμενη στο σώμα ενός γαϊδάρου, προ παντός εάν ετύγχανε και ψυχή γυναικός (έτσι ακριβώς τα περιγράφει στα έργα του), οι μαθητές του υπολόγισαν ακόμη και τις θερμοκρασίες των σφαιρών και των ουρανών αυτών.
Ατυχώς και αδικαιολόγητα καθίσαμε, οι περισσότεροι, σαν κότες κάτω από το καβαλίκεμα του στείρου και φανφαρώνου αυτού δήθεν Έλληνα φιλοσόφου. Να κυττάζουμε τον κόσμο μέσα από το φλιτζάνι της αρσενικής αυτής καφετζούς. Ένα φλιτζάνι με το μεγαλύτερο διαμέτρημα παγκοσμίως.
Κι όλ’ αυτά διότι μάθαμε μεν να ξεβοτανίζουμε τα καρότα μας και τις ντομάτες μας αλλά καθόλου το παρελθόν μας, τον πολιτισμό μας και τους προγόνους μας. Δηλαδή κύριε Έλληνα γιατί σου αποκρύπτουνε τον Επίκουρο και σε φλομώνουν με τον Πλάτωνα; Διότι εάν διαβάσεις τον Επίκουρο τότε δεν μπορούν να σε μαντρώσουν μέσα στις εκκλησίες οι Αρχιμανδρίτες. Μήπως δεν τους λένε έτσι! Ενώ με τον Πλάτωνα είσαι ήδη μέσα.
Ήδη ανάφερα ότι δεν ήταν δυνατόν να προκύψει διάλογος πάνω στο ζήτημα Πλάτων. Γιατί; Επί δυο δεκαετίες προσπαθώ, με διάφορους τρόπους να προκαλέσω έναν τέτοιο διάλογο. Μάλιστα μεταξύ ανθρώπων που ενδιαφέρονται για την επανελλήνιση ή έστω τον επανακαθορισμό του τι εστί ελληνικός τρόπος, επειδή ισχυρίζομαι ότι ο τρόπος είναι ο άνθρωπος.
Ότι ο άνθρωπος ελληνικής νοοτροπίας έχει υποχρέωση να «ξεβοτανίζει» την παράδοσή του. Και στην προκειμένη περίπτωση αυτή την παράδοση που λέγεται Ελληνικός πολιτισμός. Είναι δυνατόν στον «κήπο» αυτόν να μην υπάρχουν «ζιζάνια»; Είναι δυνατόν ο Πλάτων κι ο Επίκουρος να μπουν στο ίδιο τσουβάλι; Οι φυσικοί φιλόσοφοι, οι σοφιστές, οι Επικούρειοι και ο Ηράκλειτος, να χορεύουν στην ίδια ορχήστρα με τους θεωρητικούς λακέδες της ολιγαρχίας, που και μόνο το άκουσμα της λέξης δημοκρατία, τους δημιουργούσε τάση προς εμετό;
Τι είναι δηλαδή ελληνικός τρόπος; Μήπως είναι μια ρώσικη σαλάτα; Ένας κυκεώνας; Είναι το ίδιο ελληνικό και το να είναι κανείς δεισιδαίμονας και το να μη φοβάται τους θεούς ή να μη πιστεύει σ’ αυτούς; Κι ας μη το πάρουμε το θέμα ως προς το ελληνικό ή μη. Ας το θέσουμε ως το τι είναι ανθρωπινότερο. Δηλαδή στην κλίμακα που οδηγεί τους ανθρώπους προς τον εξανθρωπισμό τους, η πίστη στην αθανασία της ψυχής βρίσκεται στο ίδιο σκαλοπάτι με την δοξασία του θανάτου της μαζί με το σώμα; Ή μήπως η δημοκρατία ξεκουράζεται στο ίδιο σκαλοπάτι μαζί με την τυραννία, και η ηδονή με την αρετή της στέρησης και του ασκητισμού;
Από πότε η αδιακρισία κατέστη ελληνική αρετή και δεν το πήραμε χαμπάρι;
Αν η χριστιανική κακοδαιμονία λέγεται Παύλος, η ελληνική λέγεται Πλάτων.
Τη γνώμη μας την λέμε δίχως περιστροφές: το δένδρο Πλάτων εξακολουθεί να παράγει σπόρους από τους οποίους φύονται ζιζάνια, τα οποία καταπνίγουν την καλλιέργεια του πανανθρώπινου ελληνικού πολιτισμού. Οι καλλιεργητές του πολιτισμού αυτού καταπονούνται τα μέγιστα στην προσπάθειά τους να ξεβοτανίζουν συνεχώς τα πλατωνικά αυτά ζιζάνια.
Θα ήταν μάταιο και προπαντός ανθελληνικό να προτείνει κανείς το ξερίζωμα και το κάψιμο του πλατωνικού αυτού δένδρου.
Αυτό όμως που είναι εφικτό είναι το να αντιληφτούν, οι σπορείς του πλατωνικού σπόρου, την ζημιά που προκαλούν στην καλλιέργεια και την προοπτική του ελληνικού πολιτισμού. Δεν έχουν παρά να παρατηρήσουν τι λογίς φυτά ξεφυτρώνουν από τους σπόρους αυτούς. Τι ξεφυτρώνει από τους σπόρους του μίσους προς το σώμα, τους σπόρους της δεισιδαιμονίας, της αθανασίας της ψυχής, της πίστης, της μεταθανάτιας τιμωρίας, της θεοφοβίας, της μοιρολατρίας της… και όλων αυτών των πλατωνικών «αρετών».
Πρέπει οι σπορείς αυτοί να αναλογιστούν το γιατί ο χριστιανισμός βασίστηκε πάνω στις πλατωνικές αυτές αρετές. Γιατί ο χριστιανισμός μισούσε και μισεί θανάσιμα τις αρετές του Επίκουρου.
Ας το πούμε κι αλλιώτικα: εάν μας αναθέσουν να σκουπίσουμε και να ξεκαθαρίσουμε την αποθήκη του ελληνικού πολιτισμού του παρελθόντος, μήπως δεν θα προκύψουν κάποια σκουπίδια; Τι είδους άραγε να είναι τα σκουπίδια αυτά; Ποια υλικά θα είναι φθαρμένα και ποια όχι; Μήπως τα μάρμαρα θα έχουν την ίδια φθορά με τα ξύλα; Ποια είναι τα μάρμαρα του ελληνικού πολιτισμού; Κι αν μας υποχρεώσουν με τα υλικά αυτά να κτίσουμε ένα νέο ελληνικό οικοδόμημα, τότε θα πρέπει να το κτίσουμε μ’ όλα τα υλικά ή μόνο με τα πιο γερά και τα πιο φωτεινά;
Θα μπορούσαμε όμως να φερθούμε και πιο έξυπνα. Να αφήσουμε πρώτα τους χριστιανούς να ξεδιαλέξουν αυτά της αρεσκείας τους, ώστε να ξεβρομίσουν εντελώς την αποθήκη, και μετά να βρούμε δίχως κανέναν κόπο έτοιμα και ξεκαθαρισμένα, τα εναπομείναντα ελληνικά. Αυτή όμως η εκλογή ήδη έχει γίνει, από τους χριστιανούς. Την έκαναν οι πατέρες της εκκλησίας. Και τώρα κάποιοι ελληνίζοντες επιχειρούν να κλέψουν μέσα από τα χέρια των χριστιανών τον Πλάτωνά τους! Πλάτωνα και των μεν και των δε! Να τον επαναφέρουν μέσα στους ελληνικούς ναούς! Έλληνες με χριστιανικό γούστο! Έλληνες με αποστροφή προς τον Επίκουρο, τους φυσικούς φιλοσόφους και τους σοφιστές. Προς αυτούς που έβγαλαν την ανθρωπότητα από το σκοτάδι της θρησκείας. Που προσπάθησαν να απελευθερώσουν το ανθρώπινο πνεύμα από την δεισιδαιμονία.
Ο ελληνικός τρόπος δεν είναι μια μούμια. Είναι προ παντός ένας εξελισσόμενος οργανισμός. Ότι ήταν ελληνικό πριν δυο χιλιετίες δεν είναι κατ’ ανάγκη ελληνικό και τώρα. Ο άνθρωπος Έλλην δεν είναι τέτοιος τόσο από το παρελθόν του όσο από το παρόν του. Δεν είναι κληρονόμος ενός πολιτισμού, όπως κάποιοι τεμπέληδες νομίζουν. Απλούστατα, ο έλληνας στην καταγωγή έχει πολύ περισσότερη ευχέρεια να αφομοιώσει τον ελληνικό πολιτισμό από οποιονδήποτε άλλον. Αυτό όμως απαιτεί αγώνα και άσκηση. Κόπο και μόχθο. Δεν γεννιέται κανείς Έλληνας, αλλά μπορεί να γίνει κανείς τέτοιος. Ο ελληνικός τρόπος δεν κληρονομείται, αλλά κατακτάται. Η κληροδότησή του απαιτεί ελληνική παιδεία.
Υφίσταται λοιπόν το αίτημα: ποια παιδεία θα δικαιούνταν σήμερα να φέρει αυτόν τον τίτλο; Ασφαλώς δεν αναφερόμαστε στην παιδεία του κράτους, η οποία τυγχάνει υπό θρησκευτική ιουδαιοχριστιανική κατοχή. Αναφερόμαστε στην παιδεία όλων αυτών που επιθυμούν την στήριξη και την συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού. Όλοι αυτοί λοιπόν οι ενδιαφερόμενοι, να βαδίσουν προς την κατεύθυνση αυτή, νομίζουμε ότι είναι θετικό, χρήσιμο και απαραίτητο να ξεκαθαρίσουν στα μέσα τους και στα προς τα έξω τους, το πώς ο καθένας αντιλαμβάνεται το τι εστί ελληνικός τρόπος, και προ πάντων το γιατί.
Μάλιστα προτείνουμε να απαλλαγούμε, στο μέτρο του δυνατού, από την γνωστή αυτή νοοτροπία, της οχύρωσης πίσω από τα προσχήματα της υποστήριξης των ιερών και όσιων των προγόνων, διότι ναι μεν είναι μια αναγκαία προϋπόθεση αλλά καθόλου ικανή. Διότι, το ξανατονίζουμε, ο Έλλην άνθρωπος είναι τέτοιος από την συμπεριφορά και την πράξη του κι όχι από τις οποιεσδήποτε ιδεοληψίες του. Από το φέρεσθαι το δικό του κι όχι απ’ αυτούς που τον έφεραν στον κόσμο αυτόν.
Βασδέκης Ν. Σταύρος
Μαυροκορδάτου 31
62100 Σέρρες
τηλ. 23210 – 52462
Επιτρέπεται η αναδημοσίευση του παρόντος
δίχως την άδεια του συγγραφέα