Αποκρατικοποιήσεις ή υδροκεφαλισμός;

της Χριστιάννας Λούπα
Ο όρος αποκρατικοποίηση ή ιδιωτικοποίηση αναφέρεται στη μεταβίβαση μέσων παραγωγής ή και ολόκληρων αγορών ακόμα από το δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Σαν πρωταρχικό στόχο της έχει την ενίσχυση του ανταγωνισμού και της ανάπτυξης, με την εύρεση κεφαλαίων για επενδύσεις εκσυγχρονισμού και καλύτερο μάνατζμεντ – από την έλλειψη του οποίου ως γνωστόν πάσχει το ελληνικό δημόσιο. Αυτό το τελευταίο σημαίνει αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του ανθρώπινου δυναμικού και κατάργηση των κομματικών καρεκλοκένταυρων. Το κοινωνικό σύνολο απολαμβάνει καλύτερης ποιότητας προϊόντα και υπηρεσίες, ενώ απελευθερώνονται σημαντικοί πόροι του κρατικού προϋπολογισμού για άσκηση κοινωνικής πολιτικής.

Παρά την αρνητική κριτική που δέχτηκαν οι αποκρατικοποιήσεις στη δεκαετία 1980 – 1990, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, είναι γνωστό πως σήμερα είναι κοινός τόπος και τυγχάνουν σχεδόν γενικής αποδοχής. Σύμφωνα με τον κ. Λουκά Παπάζογλου, Ειδικό Γραμματέα Αποκρατικοποιήσεων, κανείς δεν αμφισβητεί ότι σε ανταγωνιστικές αγορές ο ιδιωτικός τομέας μπορεί στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων να προσφέρει προϊόντα και υπηρεσίες σε χαμηλότερες τιμές και με καλύτερη ποιότητα απ’ ότι ο δημόσιος τομέας.

Οι αποκρατικοποιήσεις στη χώρα μας καθυστέρησαν να ξεκινήσουν συγκριτικά με την Ευρώπη, στην οποία κορυφώθηκαν μέσα στη δεκαετία του 1990, με εξαίρεση τη Βρετανία, που είχε προηγηθεί.

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς, λόγω του ανταγωνισμού, είναι, όπως έχει αποδειχθεί, ένας από τους σημαντικότερους προσδιοριστικούς παράγοντες για την απόδοση μιας επιχείρησης. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τη χώρα μας όπου η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία καταντά τροχοπέδη στην εύρυθμη και αποδοτική λειτουργία κάθε κρατικής υπηρεσίας, ενώ το υδροκέφαλο Δημόσιο απασχολεί τουλάχιστον τρεις φορές περισσότερους υπαλλήλους απ’ ότι θα έπρεπε κι επί πλέον τίποτα δε λειτουργεί σωστά.

Είναι γνωστό το σλόγκαν άλλωστε: ΔΕΗ = Δεν Έχουμε Ρεύμα, ΟΤΕ = Ούτε Τηλέφωνο Έχουμε, ενώ είναι πασιφανής η αναβάθμιση των υπηρεσιών του ΟΤΕ μετά τη μετοχοποίησή του, που δεν έχει να ζηλέψει τίποτα σχεδόν από μια άρτια οργανωμένη επιχείρηση.

Οι περισσότερο διαδεδομένες μέθοδοι αποκρατικοποιήσεων είναι η εισαγωγή και διάθεση μετοχών στο χρηματιστήριο και η πώληση πακέτου μετοχών σε στρατηγικό επενδυτή. Ως εναλλακτική μορφή πρέπει να αναφερθεί και η σύμπραξη δημοσίου και ιδιωτικού τομέα. Πολύ συχνά ο συνδυασμός των μεθόδων είναι η πιο ενδεδειγμένη λύση. Οι ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποίησαν αυτά τα μοντέλα ανάλογα με τις ανάγκες τους και την πολιτική τους.

Η διάθεση μετοχών στο χρηματιστήριο είναι σίγουρα η πιο διαφανής λύση, ενώ η πώληση σε στρατηγικό ή θεσμικό εταίρο – μολονότι είναι λιγότερο διαφανής ως προς την επιλογή του αγοραστή και την τιμή πώλησης – επιβάλλεται όταν απαιτείται μεταφορά τεχνογνωσίας στη δημόσια επιχείρηση τόσο σε επίπεδο τεχνολογίας και υπηρεσιών, όσο και σε επίπεδο διοικητικής λειτουργίας. Η ριζική αλλαγή που απαιτείται στην περίπτωση αυτή εξ άλλου συχνά προκαλεί αντιδράσεις των εργαζομένων.

Η αξιοποίηση, τέλος, της ακίνητης περιουσίας του ελληνικού Δημοσίου, που ως γνωστόν ρημάζει ή συντηρείται πλημμελώς, μέσω συμπράξεων με ιδιώτες, θα κινητοποιήσει διεθνή και ελληνικά κεφάλαια και θα δώσει νέα ώθηση στην Οικονομία.

«Εν όψει της διαγραφόμενης ανόδου των επιτοκίων», δηλώνει ο υφυπουργός Οικονομικών Πέτρος Δούκας, «πρέπει όχι μόνο να αυξήσουμε τις αποκρατικοποιήσεις, αλλά να τις πολλαπλασιάσουμε».

Μέχρι τώρα το Υπουργείο Οικονομίας έχει επιτύχει το 81% του ετήσιου στόχου για έσοδα αποκρατικοποιήσεων, που αναμένεται ίσως και να ξεπεραστεί με την πώληση της Εμπορικής Τράπεζας, εκτιμά η Ναυτεμπορική. Όπως και να έχει πάντως το πράγμα, η έντονη παρουσία ξένων χαρτοφυλακίων στις μέχρι τώρα κινήσεις αποκρατικοποιήσεων της χώρας μας, που είχε σαν αποτέλεσμα την εισροή ξένων κεφαλαίων ύψους 2.663 δις ευρώ από το Μάρτιο 2004 έως το Μάϊο 2006, αναμφισβήτητα συνιστά ψήφο εμπιστοσύνης προς την ελληνική Οικονομία, που έχει δύσκολο και μακρύ δρόμο μπροστά της.

** Η Χριστιάννα Λούπα είναι δικηγόρος και συγγραφέας του βιβλίου «Μετά την Καταστροφή, Σμύρνη – Κατοχή».